Yolcu gemisinde çalışmak isteyen adayların çoğu, belgelerini bir yük gemisinde çalışacak biriyle aynı sanıyor. Mevzuat bu konuda bir fark koyuyor: yolcu gemilerinde çalışan gemi adamları için ayrı bir eğitim zorunlu. Bu yazı o eğitimin dayanağını, kimleri kapsadığını ve belge sıranızda nereye oturduğunu anlatıyor.
Kural nereden geliyor
Gemi adamlarının eğitim standartlarını uluslararası düzeyde STCW Sözleşmesi belirliyor. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), sözleşmenin yolcu gemileri ve yolcu taşıyan ro-ro gemilerinde çalışan personelin eğitimine ilişkin hükümler içerdiğini kendi sayfasında açıklıyor.
Türkiye'de bu hüküm, 29 Ağustos 2024 tarihli Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği'ne aktarılmış durumda. Yönetmeliğin uzmanlık belgelerine ilişkin maddesi şunu söylüyor: Sözleşmenin V/2 Kuralı ile Kod Bölümünün A-V/2 Kısmı uyarınca, yolcu gemilerinde çalışan gemi adamları yolcu gemisinde çalışma eğitimini almak zorunda.
Kimleri kapsıyor
Yönetmelikteki ifade "yolcu gemilerinde çalışan gemiadamları". Maddede bu eğitimi yalnız güverte ya da yalnız zabitan için sınırlayan bir ifade yok. Yani yolcu gemisinde garson, aşçı, kamarot ya da güverte personeli olarak çalışacak biri de, gemi adamı olarak görev yapacaksa, bu eğitimle karşılaşabilir.
İlandaki geminin bu kapsama girip girmediğini ve sizden bu eğitimin istenip istenmediğini işverene ya da aracıya sormak en sağlam yol. Kruvaziyer ve yolcu taşıyan ro-ro gemileri, adayların bu soruyu en çok sorması gereken gemi tipleri. Sorunun cevabını yazılı almak, eksik bir eğitim yüzünden son aşamada beklemenin önüne geçer.
Neden ayrı bir eğitim
Mürettebat geminin düzenini bilir, tatbikatlara katılır, acil durumda nereye gideceğini öğrenmiştir. Yolcu gemisinde ise gemide bu düzeni hiç bilmeyen çok sayıda yolcu var. Acil bir durumda mürettebatın görevi yalnız kendi emniyetini sağlamak değil, yolcuları da doğru yere ve doğru biçimde yönlendirmek oluyor.
Yolcu gemisinde çalışma eğitiminin ayrı tutulmasının arkasında bu fark yatıyor. Eğitimin çerçevesini, yönetmeliğin atıf yaptığı STCW Kodu'nun A-V/2 kısmı çiziyor. Ayrıntılarını eğitimi alacağınız yetkilendirilmiş kurumdan ve resmî kaynaklardan öğrenebilirsiniz. Burada müfredat listesi yazmıyoruz, çünkü içeriğin güncel hâlini resmî metin belirliyor.
Diğer zorunlu eğitimlerle ilişkisi
Yolcu gemisi eğitimi, temel eğitimlerin yerine geçmiyor, onların üstüne ekleniyor. Bu ayrımı baştan bilmek, belge planınızı kurarken yanlış sıralamanın önüne geçer. Yönetmelik şu eğitimleri tüm gemi adamları için zorunlu tutuyor:
- Denizde kişisel can kurtarma teknikleri,
- temel ilk yardım,
- yangın önleme ve yangınla mücadele,
- kişisel emniyet ve sosyal sorumluluk,
- can kurtarma araçlarını kullanma yeterliği.
Bunlara ek olarak tüm gemi adamları güvenlikle ilgili tanıtım eğitimini ve güvenlik farkındalık eğitimini almak zorunda. Yolcu gemisinde çalışacak bir aday için tablo şöyle oluşuyor: temel emniyet eğitimleri, güvenlik eğitimleri ve yolcu gemisinde çalışma eğitimi.
Belge sıranızda nereye oturuyor
Mevcut rehberlerimizde önerdiğimiz sıra burada da geçerli: önce yetkili merkezden sağlık raporu, sonra gemi adamı cüzdanı başvurusu, ardından zorunlu eğitimler, en son pozisyon başvurusu. Yolcu gemisi eğitimi, zorunlu eğitimler aşamasında yer alıyor.
Bir aday için pratik soru şu: yolcu gemisi eğitimini hedef ilan belli olmadan mı almalı, yoksa ilan netleştikten sonra mı? Bu, hedefinize bağlı. Yalnız yolcu gemilerini hedefliyorsanız eğitimi erkenden planlamak süreci sadeleştirebilir. Hem yük hem yolcu gemisine açıksanız, önce ortak eğitimleri tamamlayıp ilan netleşince bu eğitimi eklemek bir seçenek. Hangisinin size uygun olduğunu ön görüşmede birlikte değerlendirebiliriz. Her iki durumda da eğitimin yetkilendirilmiş bir kurumdan alınması ve kaydının Gemi İnsanları Bilgi Sistemi'ne (GİBS) işlenmesi gerekiyor; aksi hâlde belge başvurunuzda karşılık bulmayabilir.
Eğitimi nereden almalı
Yolcu gemisinde çalışma eğitimi, diğer gemi adamı eğitimleri gibi yetkilendirilmiş bir eğitim kurumundan alınmalı. Kurumun yalnız genel olarak denizcilik eğitimi vermesi yetmez; bu eğitim için yetkili olması gerekir. Kuruma sorulacak soruları ayrı bir yazıda topladık.
Yolcu gemisinde hayat
Belgenin ötesinde, yolcu gemisinde çalışmanın kendine özgü bir temposu var. Kruvaziyer kalabalık ve düzenli bir ortam; kamaralar paylaşımlı, mürettebatın kendi yemekhanesi ve ortak alanları var, liman günleri sık. Yolcuyla temas eden pozisyonlarda kılık kıyafet ve davranış kuralları sıkı uygulanıyor. Bu ortamın size uyup uymadığını gemi tipleri sayfamızdaki kruvaziyer bölümünde ayrıntılı okuyabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Mutfakta çalışacağım, yolcu gemisi eğitimi bana da gerekir mi?
Yönetmelik bu eğitimi "yolcu gemilerinde çalışan gemiadamları" için zorunlu tutuyor ve departman ayrımı yapmıyor. İlandaki gemi ve pozisyon için gerekip gerekmediğini işverene sormak en doğru yol.
Yolcu gemisi eğitimi temel STCW eğitimlerinin yerine geçer mi?
Hayır. Temel emniyet eğitimleri ve güvenlik eğitimleri tüm gemi adamları için ayrıca zorunlu. Yolcu gemisi eğitimi bunların üstüne ekleniyor.
Nehir gemileri de bu kapsamda mı?
Bu, geminin hangi kurallara tabi olduğuna ve yolcu gemisi tanımına girip girmediğine bağlı. Genel bir cevap vermiyoruz; ilan veren işverenden yazılı olarak öğrenmek gerekiyor.