Gemide çalışmak denince akla çoğunlukla güverte ve makine gelir. Oysa gemide bir de mutfak ve konaklama tarafı var ve mevzuat bu işler için ayrı yeterlikler tanımlıyor. 29 Ağustos 2024 tarihli Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği, "yardımcı hizmetliler" başlığı altında iki yeterlik sayıyor: kamarot ve aşçı. Bu yazı ikisinin şartlarını ve bu yola girecek bir adayın bilmesi gerekenleri anlatıyor.
Yardımcı sınıf nedir
Yönetmelik gemi adamlarını güverte, makine, yardımcı, yat ve balıkçı sınıflarına ayırıyor. Yardımcı sınıfın içinde telsiz zabitleri, elektro-teknik personel, sağlık zabitleri ve stajyerler var. Kamarot ve aşçı da bu sınıfta, "yardımcı hizmetliler" adıyla yer alıyor. Bu iki yeterlik, güverte ve makine dışında kalan işler için yönetmelikte tanımlı olan yeterlikler.
Bunun pratik anlamı şu: mutfakta ya da konaklama tarafında çalışacak biri de gemi adamı sayılıyor. Gemi adamı olmanın genel şartları (vatandaşlık, sağlık, adli sicil) bu yeterlikler için de geçerli.
Kamarot yeterliği
Yönetmeliğe göre kamarot olmak için en az ortaöğretim düzeyinde eğitim veren bir kurumdan mezun olmak gerekiyor. Maddede ayrıca bir yaş alt sınırı yazılı. Kamarot yeterliği için yönetmelikte ayrı bir mesleki eğitim şartı ya da İdare sınavı sayılmıyor.
Bu, kamarot yeterliğini otel ve konaklama tarafında yeni başlayan biri için yönetmelikteki en sade giriş noktalarından biri yapıyor. Ancak yeterlik tek başına yeterli değil: aşağıda anlattığımız temel emniyet ve güvenlik eğitimleri tüm gemi adamları için zorunlu.
Gemi aşçısı yeterliği
Aşçı yeterliğinin şartları daha ayrıntılı ve yönetmelikte iki ana yol var.
Birinci yol, alanında eğitim almış olanlar için:
- Ortaöğretim düzeyinde eğitim veren kurumların yiyecek ve içecek hizmetleri alanından mezun olanlar,
- üniversitelerin gastronomi ile yiyecek içecek işletmeciliği bölümlerinden mezun olanlar.
Bu gruptakiler için yönetmelik, Sosyal Güvenlik Kurumu kaydı aramıyor.
İkinci yol, en az ortaöğretim mezunu olup mesleği sonradan edinenler için. Bu yolda şu iki belgeden biri gerekiyor:
- Millî Eğitim Bakanlığı onaylı aşçılık sertifikası,
- ya da Eğitim Yönergesi'nde belirtilen gemi aşçısı eğitimi.
Bu yoldan gelenlerin ayrıca mesleğiyle ilgili sigortalı çalışma geçmişini Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarıyla kanıtlaması gerekiyor. Yönetmelikte bu çalışma için asgari bir hizmet şartı yazılı; başvurudan önce maddeyi kendi kaydınızla karşılaştırmanızı öneririz. Şartlar karşılandığında gemi aşçısı yeterliğini İdare veriyor.
Aşçı yeterliği için de maddede ayrı bir yaş alt sınırı var ve bu sınır kamarot yeterliğindekiyle aynı değil.
Garson, barmen, resepsiyon ne olacak
Sitemizdeki pozisyonlar arasında garson, komi, barmen, housekeeping, resepsiyon ve temizlik personeli de var. Yönetmelik bu unvanları ayrı yeterlik olarak saymıyor; yardımcı hizmetliler başlığında yalnız kamarot ve aşçı geçiyor.
Bu unvanlarla gemide hangi belgeyle çalışılacağı, geminin bayrağına ve işverenin şartlarına bağlı. Burada genel bir kural yazmıyoruz, çünkü yanlış bir genelleme sizi yanlış belgeye yönlendirebilir. İlanı okurken şartlar satırına ve işverenin istediği belgelere bakmak gerekiyor; iş ilanı okuma rehberimiz bu konuda yol gösteriyor.
Her iki yeterlikte de zorunlu eğitimler
Yönetmelik bazı eğitimleri pozisyondan bağımsız olarak tüm gemi adamlarına zorunlu tutuyor. Mutfakta ya da kamarada çalışacak olmanız bu eğitimleri ortadan kaldırmıyor:
- Temel emniyet eğitimleri: denizde kişisel can kurtarma teknikleri, temel ilk yardım, yangın önleme ve yangınla mücadele, kişisel emniyet ve sosyal sorumluluk ile can kurtarma araçlarını kullanma yeterliği.
- Güvenlik eğitimleri: güvenlikle ilgili tanıtım eğitimi ve güvenlik farkındalık eğitimi.
- Yolcu gemisinde çalışacaksanız: yolcu gemisinde çalışma eğitimi.
Yolcu gemisi eğitimini ve emniyet ile güvenlik eğitimleri arasındaki farkı ayrı yazılarda anlattık.
Mutfakta gemi hayatı
Aşçı, yük gemisinden kruvaziyere kadar her gemi tipinde aranan bir pozisyon. Yük gemisinde tek bir aşçı tüm mürettebatın yemeğinden sorumlu olabilirken kruvaziyerde mutfak bölümlere ayrılmış büyük bir ekip olarak çalışıyor. Bu fark, işin içeriğini de değiştiriyor. Hangi gemi tipinin size uyduğunu gemi tipleri sayfamızda karşılaştırabilirsiniz. Mutfakta ve kamarada da gemi adamı olarak çalışacağınız için sağlık raporu, cüzdan başvurusu ve zorunlu eğitimlerden oluşan belge sırası sizin için de aynı.
Sık sorulan sorular
Gastronomi mezunuyum, gemi aşçısı olmak için SGK kaydı gerekiyor mu?
Yönetmelik, üniversitelerin gastronomi ve yiyecek içecek işletmeciliği bölüm mezunları için Sosyal Güvenlik Kurumu kaydı aramıyor. Genel şartlar ve zorunlu eğitimler yine geçerli.
Restoranda aşçı olarak çalıştım ama diplomam yok. Gemi aşçısı olabilir miyim?
En az ortaöğretim mezunuysanız, Millî Eğitim Bakanlığı onaylı aşçılık sertifikası ya da gemi aşçısı eğitimiyle birlikte sigortalı çalışma geçmişinizi Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarıyla kanıtlayarak başvurabileceğiniz bir yol var.
Kamarot olmak için İngilizce şart mı?
Yönetmeliğin kamarot maddesinde İngilizce puan şartı yok. İşverenin ilanda istediği dil seviyesi ise ayrı bir konu ve yabancı bayraklı gemilerde günlük iletişim düzeyinde İngilizce sık aranan bir beklenti.