"Denizcilik kursu" diye arandığında karşınıza çok sayıda ilan çıkar. Bunların hepsi aynı değerde değil. Gemi adamı yeterliğine sayılan bir eğitim, mevzuatın "yetkilendirilmiş eğitim kurumu" dediği yerden alınmış olmalı. Bu yazı, o tanımın ne anlama geldiğini ve bir kursa kaydolmadan önce neyi kontrol edebileceğinizi anlatıyor.
Yönetmelik "yetkili" derken neyi kastediyor
29 Ağustos 2024 tarihli Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği, yetkilendirilmiş eğitim kurumunu tanımlıyor. Tanıma göre bunlar, verdiği eğitimin STCW Sözleşmesi'ne uygunluğu İdare tarafından akredite edilerek yetkilendirilmiş kurumlar. Kapsamda Millî Eğitim Bakanlığı'na, Yükseköğretim Kurulu'na ve Millî Savunma Bakanlığı'na bağlı örgün ve yaygın eğitim kurumları var.
Yönetmelikte "İdare" Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü demek. Yani bir eğitimin gemi adamı belgesine dönüşebilmesi için iki şey birlikte gerekiyor: kurumun bu bakanlıklardan birine bağlı olması ve verdiği eğitim için Denizcilik Genel Müdürlüğü'nden yetki almış olması.
Yetki her eğitim için ayrı veriliyor
Bir kurumun "denizcilik okulu" ya da "STCW merkezi" olması, verdiği her eğitimde yetkili olduğu anlamına gelmiyor. Yönetmelik eğitimleri tek tek tanımlıyor: gemici eğitimi, yağcı eğitimi, temel emniyet eğitimleri, yolcu gemisinde çalışma eğitimi, güvenlik eğitimleri ve daha fazlası. Bir kurum bunların bir kısmında yetkili, bir kısmında yetkisiz olabilir.
Bu yüzden doğru soru "Bu kurum yetkili mi?" değil, "Bu kurum benim alacağım eğitim için yetkili mi?" olmalı. Kurumun tanıtımında geçen genel ifadeler bu soruya cevap vermez; cevabı eğitim adıyla birlikte yazılı olarak istemek gerekir.
GİBS: kayıtların tutulduğu yer
Yönetmelik, Gemi İnsanları Bilgi Sistemi'ni (GİBS) gemi adamlarının sicil, yeterlik, uzmanlık, cüzdan, eğitim, sınav ve deniz hizmeti kayıtlarının tutulduğu sistem olarak tanımlıyor. Aynı tanıma göre yetkilendirilmiş eğitim kurumlarının, bu kurumlarda okuyan öğrenci ve kursiyerlerin bilgileri de bu sistemde işleniyor ve kurumların yetkilendirmesi bu sistem üzerinden yapılıyor.
Yönetmeliğin başvurularla ilgili maddesi de GİBS'te doğrulanan kurs ve eğitim verilerinin geçerli kabul edildiğini söylüyor. Bu iki hüküm birlikte okunduğunda pratik sonuç şu: aldığınız eğitimin işe yaraması için eğitimin sistemde kayıt altına girmesi gerekiyor. Kayda geçmeyen bir eğitim, elinizde bir sertifika kâğıdı olsa bile başvurunuzda karşılık bulmayabilir.
Kayıttan önce sorulacak beş soru
Kursa kaydolmadan önce kuruma yazılı olarak şunları sorabilirsiniz:
- Bu eğitim için Denizcilik Genel Müdürlüğü'nden yetkiniz var mı ve yetki hangi eğitimleri kapsıyor?
- Kurumunuz hangi bakanlığa ya da kuruma bağlı?
- Eğitim tamamlandığında kaydım GİBS'e işleniyor mu?
- Eğitimin adı, yönetmelikte ve Eğitim Yönergesi'nde geçen adla aynı mı?
- Eğitimin sonunda İdarenin yaptığı bir sınav var mı, yoksa belge doğrudan mı düzenleniyor?
Bu sorulara net cevap veremeyen bir kurum, en azından ikinci bir kontrolü hak ediyor. Bağlı olduğunuz liman başkanlığının gemi adamları servisine ya da Denizcilik Genel Müdürlüğü'nün resmî bilgilendirme sayfalarına danışmak, sonradan yaşanabilecek bir sorunu baştan önler.
Yurt dışında alınan eğitim
Yönetmelik bu konuda net: yurt dışında görülen eğitime dayanarak Türk gemi adamı cüzdanı düzenlenmiyor ve yabancı bir idareden alınmış yeterlik belgesi Türk cüzdanına ve yeterlik belgesine dönüştürülemiyor. Bu kural, Yükseköğretim Kurulu'ndan denklik belgesi alınmış olsa bile geçerli.
Türk cüzdanı hedefleyen bir aday için bu, eğitim yerini seçerken akılda tutulması gereken bir hüküm. Yurt dışında bir eğitim almayı düşünüyorsanız, o eğitimin sizin hedefinize nasıl sayılacağını önce resmî kaynaktan öğrenmek gerekiyor.
Eğitim kurumlarına yaptırım hükümleri
Yönetmelikte gemi adamı eğitimi veren gerçek ve tüzel kişilere ilişkin idari yaptırım ve idari tedbir maddeleri de bulunuyor. Bu, eğitim kurumlarının da bir denetim çerçevesinde çalıştığını gösteriyor ve yetkinin kalıcı bir unvan olmadığını hatırlatıyor. Aday açısından anlamı şu: kurumun yetkisi bugün var diye her zaman var olacağı varsayılmamalı. Kaydolduğunuz dönemde yetkinin geçerli olup olmadığını sormak yerinde bir adım.
Sıralama neden önemli
Mevcut rehberlerimizde de vurguladığımız gibi, belgelerin hangi sırayla alındığı önemli. Sağlık raporu, cüzdan başvurusu ve zorunlu eğitimler birbirine bağlı. Sağlıkla ilgili bir engel ortaya çıkmadan eğitimlere başlamak, sonradan işe yaramayan bir eğitimle kalma riskini doğuruyor. Hangi eğitimin size zorunlu olduğu ise başvurduğunuz yeterliğe ve çalışacağınız gemi tipine göre değişiyor.
Sık sorulan sorular
Çevrim içi denizcilik kursları geçerli mi?
Geçerlilik eğitimin biçimine değil, kurumun o eğitim için yetkili olup olmadığına ve eğitimin GİBS'e işlenip işlenmediğine bağlı. Bunu kuruma yazılı olarak sormak en doğru yol.
Denizcilik meslek lisesi mezunuyum, ayrıca kursa gerek var mı?
Hangi eğitimleri okulda tamamladığınıza ve hangi yeterliğe başvurduğunuza bağlı. Yönetmeliğe göre yetkilendirilmiş kurumlarda okuyan öğrencilerin bilgileri de GİBS'e işleniyor. Eksiğiniz olup olmadığını bağlı olduğunuz liman başkanlığının gemi adamları servisine sorabilirsiniz.
Yetkisiz bir kurumdan aldığım belgeyle ne olur?
Gemi adamı yeterliğine sayılan eğitimin yetkilendirilmiş bir kurumdan alınması gerekiyor. Belgenizin durumunu bağlı olduğunuz liman başkanlığına sorabilirsiniz.