Gündelik Türkçede "emniyet" ile "güvenlik" çoğu zaman aynı anlamda kullanılır. Denizcilik mevzuatında ise ikisi ayrı alanlar. Emniyet eğitimleri can kurtarma, yangınla mücadele ve ilk yardım gibi konuları kapsıyor. Güvenlik eğitimleri ise Denizde Can Emniyeti Uluslararası Sözleşmesi'nin (SOLAS) XI-2 bölümü ve ISPS Kodu'nun konusu olan gemi ve liman güvenliğine bağlı. Gemi adamı eğitimleri de bu ayrıma göre iki ayrı grupta toplanıyor. Bu ayrımı bilmeyen adaylar, eksik bir belgeyle başvuru aşamasına gelebiliyor.
Emniyet eğitimleri: herkes için
29 Ağustos 2024 tarihli Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği, STCW Sözleşmesi'nin VI/1 ve VI/2 kurallarına dayanarak tüm gemi adamlarının şu deniz emniyeti eğitimlerini almasını zorunlu tutuyor:
- Denizde kişisel can kurtarma teknikleri,
- temel ilk yardım,
- yangın önleme ve yangınla mücadele,
- kişisel emniyet ve sosyal sorumluluk,
- can kurtarma araçlarını kullanma yeterliği.
Bu eğitimler pozisyondan bağımsız. Güvertede, makinede, mutfakta ya da kamarada çalışacak olmanız sonucu değiştirmiyor. STCW rehberimizde "temel güvenlik eğitimi" adıyla anlattığımız dört modül bu listenin ilk dördü. Yönetmelik beşinci kalem olarak can kurtarma araçlarını kullanma yeterliğini ekliyor. Tazeleme konusu da o rehberde.
Güvenlik eğitimleri: o da herkes için
Güvenlik tarafında yönetmelik, STCW'nin VI/6 kuralına dayanarak tüm gemi adamlarının iki eğitimi almasını zorunlu tutuyor:
- Güvenlikle ilgili tanıtım eğitimi,
- güvenlik farkındalık eğitimi.
Bu iki eğitimi yetkilendirilmiş bir eğitim kurumunda aldığını belgeleyen gemi adamlarına İdare, Güvenlikle İlgili Tanıtım Belgesi ve Güvenlik Farkındalık Belgesi düzenliyor.
Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), STCW'nin 2010 Manila değişikliklerini anlatırken tüm gemi adamları için yeni güvenlik eğitimi şartlarını bu değişikliklerin başlıkları arasında sayıyor. Yani güvenlik eğitiminin tüm gemi adamlarını kapsaması, emniyet eğitimlerine göre daha yeni bir zorunluluk.
Görevliye özgü güvenlik eğitimleri
Bazı güvenlik eğitimleri herkes için değil, gemide belirli bir görevi üstlenenler için zorunlu:
- Belirlenmiş güvenlik görevleri eğitimi: SOLAS'ın XI-2 bölümü ve Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenliği (ISPS) Kodu'nda tanımlanan güvenlik görevleri için atanan gemi adamları bu eğitimi almak zorunda.
- Gemi güvenlik zabiti eğitimi: STCW'nin VI/5 kuralı uyarınca gemi güvenlik zabiti olarak görev yapacaklar için zorunlu. Bu belge için yönetmelik ayrıca deniz hizmeti şartı arıyor.
Gemiye yeni çıkacak bir aday için bu ikisi genellikle ilk gündem değil. Ancak ilanda "güvenlik görevleri" ya da "ISPS" ifadesi geçiyorsa, işverenin bu eğitimlerden birini isteyip istemediğini sormak yerinde.
Zabitlere eklenen emniyet eğitimleri
Emniyet tarafında da görev büyüdükçe eğitim artıyor. Yönetmeliğe göre:
- Tüm zabitler ilk yardım eğitimini alıyor; birinci zabit ve kaptanlar ayrıca tıbbi bakım eğitimini alıyor.
- Yangınla mücadele işlemlerini denetlemekle görevlendirilen zabitler ileri yangınla mücadele eğitimini alıyor.
- Hızlı can kurtarma botu bulunan gemilerde çalışan tüm zabitler hızlı can kurtarma botu kullanma eğitimini alıyor.
Bu liste, zabitan yolunu hedefleyen bir adaya ileride hangi eğitimlerin ekleneceğini gösteriyor. Tayfa olarak başlayan biri için bunlar ilk gün değil, terfi aşamasında gündeme gelen eğitimler.
Gemi tipine göre eklenenler
Bazı eğitimler göreve değil, geminin tipine bağlı. Yolcu gemilerinde çalışan gemi adamları yolcu gemisinde çalışma eğitimini almak zorunda. Tankerlerde ve gaz ya da düşük parlama noktalı yakıt kullanan gemilerde çalışacaklar için de yönetmelikte ayrı eğitim hükümleri var. Hedeflediğiniz gemi tipi belliyse, o tipe özgü eğitimi de belge planınıza eklemek gerekiyor.
Eğitimden belgeye
Eğitimi tamamlamak tek başına yetmiyor; eğitimin belgeye dönüşmesi gerekiyor. Yönetmelik bu belgeleri "uzmanlık belgesi" olarak adlandırıyor ve şartları yerine getiren gemi adamlarına İdare tarafından veriliyor. İdare, yönetmelikte Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü anlamına geliyor. Pratik sonuç şu: bir kurumun verdiği katılım sertifikası ile İdarenin düzenlediği uzmanlık belgesi aynı şey değil. Eğitimi aldığınız kuruma, belgenizin İdareye nasıl iletileceğini ve kaydınızın sisteme ne zaman işleneceğini sormak işinizi kolaylaştırır.
Pratikte nasıl planlanır
Yeni başlayan bir aday için tablo şöyle özetlenebilir: tüm gemi adamlarına zorunlu emniyet eğitimleri, tüm gemi adamlarına zorunlu iki güvenlik eğitimi ve hedef gemi tipine özgü eğitim. Bunların hepsi yetkilendirilmiş bir eğitim kurumundan alınmalı ve kayıtları Gemi İnsanları Bilgi Sistemi'ne (GİBS) işlenmeli.
Eğitimlerin sırası da önemli. Önce yetkili merkezden sağlık raporu, ardından cüzdan başvurusu, sonra zorunlu eğitimler. Sağlıkla ilgili bir engel ortaya çıkmadan eğitimlere başlamak, işe yaramayacak bir eğitim riskini doğuruyor.
Sık sorulan sorular
Temel STCW eğitimlerini aldım, güvenlik eğitimine de ihtiyacım var mı?
Yönetmeliğe göre evet. Güvenlikle ilgili tanıtım eğitimi ve güvenlik farkındalık eğitimi, temel emniyet eğitimlerinden ayrı olarak tüm gemi adamları için zorunlu.
ISPS nedir?
Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenliği Kodu. Yönetmelik, bu kodda tanımlanan güvenlik görevleri için atanan gemi adamlarının belirlenmiş güvenlik görevleri eğitimini almasını zorunlu tutuyor.
Mutfakta çalışacağım, bu eğitimler bana da gerekir mi?
Temel emniyet eğitimleri ile tanıtım ve farkındalık eğitimleri tüm gemi adamları için zorunlu. Departmanınız bu zorunluluğu değiştirmiyor.