Belgeleri hazır bir denizci için ilanlardaki en belirleyici satırlardan biri geminin bayrağı. Türk bayraklı bir gemide çalışmakla yabancı bayraklı bir gemide çalışmak, belge tarafında aynı şey değil. Bu yazı, Türkiye'de aldığınız belgelerin başka bir bayrak altında nasıl değerlendirildiğini ve işverene hangi soruları sormanız gerektiğini anlatıyor.
Bayrak neden önemli
Bir gemi hangi ülkenin bayrağını taşıyorsa, o ülkenin denizcilik idaresi gemide hangi belgelerin geçerli sayılacağı konusunda söz sahibi. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) bu konuda bir bilgi sayfası yayımlıyor: STCW Sözleşmesi'ne taraf ülkelerin, başka taraf ülkelerin belgelerini kendi bayraklarını taşıyan gemilerde hizmet için tanıyıp tanımadığına dair kendilerine iletilen bilgiler orada toplanıyor.
Bu sayfanın varlığı tek başına önemli bir şeyi gösteriyor: bir STCW belgesinin başka bir bayrakta işe yaraması, o bayrağın idaresinin bu belgeyi tanımasına bağlı.
STCW ortak dil, tanıma ayrı adım
STCW Sözleşmesi 1978'de kabul edildi ve 2010'da Manila'da kapsamlı biçimde değiştirildi. IMO'nun ifadesiyle sözleşme, denizde çalışan personel için asgari yeterlik standartlarını ayrıntılı tablolarla belirliyor. Türkiye bu sözleşmeye taraf ve Türk yönetmeliği eğitim ile belgelendirmeyi bu sözleşmeye göre düzenliyor.
Ortak standart, belgelerin karşılaştırılabilir olmasını sağlıyor. Ancak karşılaştırılabilir olmak, her bayrakta kendiliğinden geçerli olmak anlamına gelmiyor. Tanıma, bayrak devletinin ayrıca yaptığı bir işlem.
Türk tarafındaki karşılığı
Bu mantığın Türk mevzuatındaki yansıması, Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği'nin yabancı belgelerle ilgili maddesinde görülüyor. Yönetmelik, başka ülke idarelerinden alınmış yeterlik belgelerinin Türkiye'de kabulünü bazı şartlara bağlıyor:
- Belgeyi veren ülkenin, IMO'nun yayımladığı sözleşmeye tam uyum sağlayan ülkeler listesinde olması,
- o ülkeyle STCW'nin I/10 kuralı uyarınca belgelerin tanınmasına ilişkin ikili anlaşma ya da protokol yapılmış olması,
- belgenin sözleşmenin ilgili kurallarına göre düzenlenmiş olması ve kalite standartlarına uyması,
- belgeye esas eğitim ve belgelendirmenin doğrulanması.
Bu şartlarla onaylanan yabancı belgeli zabitler, yönetmeliğe göre yalnız Türk Uluslararası Gemi Sicili'ne kayıtlı ve kabotaj dışında seyir yapan Türk bayraklı gemilerde çalışabiliyor. Aynı madde, yabancı bir idareden alınmış yeterlik belgesinin Türk gemi adamı cüzdanına ve yeterlik belgesine dönüştürülemeyeceğini de söylüyor.
Türkiye başka ülkelerin belgelerini bu kadar ayrıntılı bir süreçten geçiriyorsa, başka bayrakların da Türk belgelerine kendi süreçlerini uyguladığını düşünmek gerekiyor. Ayrıntı her bayrakta farklı ve burada tek bir kural yazmıyoruz. Doğru cevabı ilandaki geminin bayrağı ve işverenin yazılı açıklaması verir.
Cüzdanınız iki dilde
Yönetmeliğe göre gemi adamı cüzdanı, yeterlik ve uzmanlık belgelerini de içerecek şekilde fotoğraflı olarak Türkçe ve İngilizce düzenleniyor. Bu, yabancı bir işverenin ya da yabancı bir liman yetkilisinin belgenizi okuyabilmesini kolaylaştırıyor. Ancak belgenin okunabilmesi ile tanınması farklı şeyler. İlki cüzdanın biçimiyle, ikincisi bayrak idaresinin kararıyla ilgili.
İşverene sorulacaklar
Yabancı bayraklı bir gemi için başvurmadan önce şu sorulara yazılı cevap almak işinizi kolaylaştırır:
- Gemi hangi ülkenin bayrağını taşıyor?
- Pozisyon için hangi belgeler isteniyor ve Türk belgelerim bu bayrak altında kabul ediliyor mu?
- Bayrak idaresinin ayrıca düzenlediği bir belge ya da onay gerekiyor mu, gerekiyorsa bu süreci kim yürütüyor?
- Sözleşme hangi ülkenin mevzuatına tabi ve sözleşmenin bir kopyası imzadan önce bana veriliyor mu?
- Vize ve seyahat belgeleri için benden ne bekleniyor?
Cevapları yazılı almak, ileride bir belge sorunu çıktığında neyin söz verildiğini gösterebilmenizi sağlar. Bu sorular özellikle zabitan pozisyonlarında belirleyici. Tayfa ve otel departmanı pozisyonlarında da istenen belgeler bayrağa göre değişebiliyor.
Belgeler kadar önemli: sözleşme ve haklar
Yabancı bayraklı bir gemide de çalışma koşulları uluslararası bir çerçeveye bağlı. Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) Denizcilik Çalışma Sözleşmesi (MLC, 2006) asgari yaş, iş sözleşmesi, çalışma ve dinlenme saatleri, ücret ödemesi, yıllık izin, ülkeye dönüş, gemide sağlık hizmeti, konaklama ve şikâyet usulleri gibi başlıkları düzenliyor. Türkiye, bu sözleşmenin onaylanmasını 6898 sayılı Kanunla uygun buldu.
Sözleşmede bulunması gereken kalemleri ve imzadan önceki haklarınızı ayrı bir rehberde ayrıntılı anlattık.
Pasaport ve vize
Yabancı bayraklı gemilerde pasaportun kalan geçerliliği sık atlanan bir konu. Cüzdan hazır olsa bile pasaport yüzünden beklemek mümkün. Vize başvurusu kişiye ait; hangi vizenin gerektiği geminin rotasına ve uğrayacağı limanlara bağlı.
Sık sorulan sorular
Türk STCW belgem her bayrakta geçerli mi?
STCW ortak bir standart sağlıyor ama bir belgenin başka bir bayraklı gemide hizmet için tanınması o bayrağın idaresine bağlı. IMO, taraf ülkelerin bu konuda ilettiği bilgileri yayımlıyor.
Yurt dışında aldığım bir yeterlik belgesini Türk cüzdanına çevirebilir miyim?
Yönetmeliğe göre hayır. Yabancı bir idareden alınmış yeterlik belgesi Türk gemi adamı cüzdanına ve yeterlik belgesine dönüştürülemiyor.
Yabancı bayraklı gemide sözleşmem hangi kurala tabi?
Bu, sözleşmenin kendisinde yazılı olmalı. İmzadan önce sözleşmenin kopyasını isteyip hangi mevzuata tabi olduğunu okumanız gerekiyor.